خانه / آب ارزشمند / بررسی وضعیت کنونی آب در ایران

بررسی وضعیت کنونی آب در ایران

آب

میزان منابع آبی کشور؟

بخش وسیعی از کشور ما در مناطق خشک و نیمه خشک قرار دارد. میانگین بارندگی سالانه در سطح کره زمین حدود ۸۶۰ میلی متر تخمین زده می شود در حالی که متوسط بارندگی سالیانه ایران تقریبا ۲۴۰ میلی متر و کمتر از یک سوم متوسط جهانی می باشد. از این مقدار ۵۱ درصد در مناطق شمال، غرب و خوزستان در مساحتی کمتر از ۲۴ درصد کشور و ۴۹ درصد مابقی در ۷۶ درصد باقیمانده سطح کشور نازل می شود. بر اساس پژوهش های انجام شده از همین مقدار کم بارندگی در کشور که دارای توزیع زمانی نامناسبی نیز می باشد، حدود ۷۰ درصد از بارندگی ها بلافاصله از طریق تبخیر یا تبخیر و تعرق مجددا وارد جو می شود.

آبهای زیرزمینی منبع مهمی در تأمین آب شیرین در بسیاری از مناطق دنیا به ویژه در اقلیم های خشک و نیمه خشک، مانند ایران است. آبهای زیرزمینی بخشی از آب قابل استحصال از زیر سطح زمین است که از طریق چاه و قنات به سطح زمین انتقال داده می شود و یا به طور طبیعی توسط چشمه ها از درون زمین تخلیه می گردد. بر اساس گزارش های وزارت نیرو حدود ۲۶۰۰۰۰ کیلومتر مربع از مساحت کشور واجد لایه های آبدار بوده و یا به عبارت دیگر تحت پوشش آبخوان ها می باشد.

توجه به آب های زیرزمینی در ایران که در کمربند خشک و نیمه خشک کره زمین واقع شده است از دیر باز بسیار مد نظر بوده است. با این حال در نیم سده اخیر، در کنار رشد جمعیتی و ارتقاء سطح زندگی، پیشرفت های تکنولوژیکی، گسترش و تنوع کشاورزی، امکان و انگیزه بیشتر را برای افزایش سطح زیر کشت آبی فراهم کرد. امکان حفر چاه های عمیق چند روز و با صرف هزینه ناچیز در قیاس با شیوه سنتی احداث قنات، انگیزه مضاعفی برای افزایش حفر چاه های عمیق بوجود آورد. در نتیجه، حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق در ایران به ویژه از دهه ۱۳۴۰ به بعد گسترش روز افزون یافت و در دهه های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ به اوج خود رسید.

به دلیل افزایش جمعیت و نیاز روز افزون به آب، برداشت ها نسبت به تغذیه بیشتر شده و این روند به تدریج سبب افت سطح ایستابی آب زیرزمینی، کاهش حجم مخزن و بهم خوردن تعادل در بیلان منابع آب آبخوان های کشور شده است. متأسفانه بسیاری از تخریب های ناشی از برداشت بیش از حد از سفره های آبی کشور به وسیله چاههای عمیق، برگشت ناپذیر بوده و مضاف بر عواقب ناگوار اجتماعی حال حاضر آن، نسل های آینده را نیز متضرر خواهد ساخت. بنابراین مدیریت و بهره برداری و حفاظت از آبهای زیرزمینی می بایست به عنوان یک اصل و پایه در برنامه ریزی های کشور مورد توجه قرار گیرد. علی رغم وجود اهمیت این منابع، بر اساس آمار موجود سالانه بیلان منفی در منابع آبهای زیرزمینی ایران وجود دارد. در این راستا تحقیق حاضر با هدف ارزیابی وضعیت کمی و کیفی آبخوان های کشور، میزان برداشت و نوسانات سطح ایستابی و حجم آبخوان ها و تفکیک مصارف مختلف در مقیاس کشوری و آبخیزهای درجه یک طرح ریزی شده است.

کم آبی چه مشکلاتی به وجود آورده؟

نتایج بررسی های انجام شده دلالت بر روند فزاینده مصرف آبهای زیرزمینی می باشد به گونه ای که هر ساله حدود ۵ میلیارد متر مکعب از حجم ذخایر زیرزمینی کشور کاسته شده و در عین حال عمق دسترسی به آنها افزایش می یابد. این روند مصرف آبهای زیرزمینی باعث مشکلات زیست محیطی فراوانی از جمله فرونشست زمین، افت سطح سفره های زیرزمینی، بیابان زایی و کاهش سطح زیر کشت و حتی تخلیه برخی از روستاهای کشور شده است. وجود ۳۴۷ محدوده ممنوعه (بیش از ۵۰ درصد محدوده های مطالعاتی کشور) زنگ خطری جدی برای منابع آب کشور می باشد. بررسی نقشه پراکنش مناطق ممنوعه به خوبی وضعیت نامناسب مرکز، شرق و شمال شرق کشور از نظر منابع آب زیرزمینی را نشان می دهد با این حال بررسی وضعیت افت حجم ذخایر آبخوانها دلالت بر روند کاهشی شدید در محدوده های شرقی کشور دارد.

دیدگاهتان را بنویسید