خانه / داروهای گیاهی و طب سنتی / معرفی شوینده های طبیعی لباس در طب سنتی ایران

معرفی شوینده های طبیعی لباس در طب سنتی ایران

شوینده های طبیعی

استفاده از صابون برای بهداشت فردی و شستشوی لباس به زمانهای بسیار دور بر می گردد. منشا کلمه صابون (soap) و اولین صابون سازی شیمیایی نامشخص است. طبق افسانه های رومی، صابون به صورت اتفاقی در کنار کوه Sapo نزدیک روم، که محل مقدسی برای قربانی کردن حیوانات بود، کشف شد. مخلوط چربی حیوانی و خاکستر چوب (منبع اولیه قلیا) و آب باران، تولید صابون با کیفیتی را می کرده است. تا سالها صنعت صابون سازی محدود به خاکستر گیاهان حاوی کربنات بود. تولید بیکربنات سدیم (سودا) Na2Co3 از نمک معمولی، تحولی در تولید صابون ایجاد کرد. کم کم پزشکان به ارزش درمانی صابون نیز پی بردند. محدودیت استفاده از صابون در شرایط خاص، عاملی برای یافتن مواد پاک کننده جدید که خاصیت کف کننده داشته باشد، شد و بدنبال آن دترجنت های سنتتیک وارد بازار شدند.

سورفاکتانت ها مواد اصلی پاک کننده ها می باشند که خاصیت پاک کنندگی و لغزندگی صابون را ایجاد می کنند. بیش از نیمی از تولید سورفاکتانت برای شویندگی و پاک کنندگی مورد استفاده قرار می گیرد.

در منابع طب سنتی ایران مواد طبیعی متعددی که دارای خاصیت شویندگی می باشند ارائه شده است. بخش های مختلف گیاهان و فرآورده های حاصل از آنها برای پاکیزه نگه داشتن البسه، مو و بدن و زدودن رنگ ها و انواع لکه ها مورد استفاد قرار می گرفته است. در این مطلب، برخی از مواد طبیعی با خاصیت شویندگی البسه بر اساس طب کهن ایرانی معرفی می شوند.

گیاه اِشنان یک لکه بر قوی

این گیاه و تیره های مختلف آن که خشکی پسند بوده و در نواحی بیابانی ایران و روی تپه های شنی و باتلاق های شور می رویند و از گذشته دور در ایران به منظور تهیه صابون مورد استفاده قرار می گرفته اند. این گیاهان به نام های مختلف شوره، علف شوره، اشنان، اشنان گازران، شناخته می شوند.

برگ های گیاه اشنان لکه را پاک می کند و برای شستن لباس مورد استفاده قرار می گیرد

برای زدودن رنگ خون، محل را با خاکستر آغشته کرده و با آب اشنان می شویند. هر گونه اثر سیاهی یا رنگ را ابتدا با اشنان که در سرکه جوشانده شده است، شسته، سپس با آب و صابون بشویند، پاک خواهد شد. شستن با صمغ عربی و اشنان نیز در پاک کردن رنگ انار موثر است. در از بین بردن اثر روغن بر لباس نیز اشنان به کار می رود.

در مورد خواص دیگر گیاه اشنان بیشتر بدانیم

گیاه رمث هم رنگ کننده هم پاک کننده

گونه های Haloxylon Bge از تیره Chenopodiaceae که تاغ نیز نامیده می شوند، درختچه ها با درختان کوتاهی می باشند که در مناطق مرکزی ایران و استان های خراسان، سمنان، اصفهان، یزد و کرمان، سیستان و بلوچستان و خوزستان می رویند.

گیاه وقتی که خشک شود، زرد رنگ می شود که از آن برای رنگ کردن می توان استفاده کرد. از سوخته آن قلی تهیه می شود که از قلی حاصل از گیاه اشنان مرغوب تر است.

اثرات ضد میکروبی عصاره فنولیک Haloxylon salicornicum اثر بارزی در مهار رشد قارچهای کاندیدا آلبیکنس و کلیسیا پنومونیا نشان داده است. همچنین عصاره اتیلن گلیکول بخش های هوایی گونه Haloxylon scoparium، بر رشد استافیلوکوک اورئوس اثر مهاری داشته است.

درخچه تاغ
تاغ

گیاه صابونی

برگ ها و ریشه های این گیاه حاوی ساپونین با طعم تلخی است که وقتی در آب حل می شود، تولید کف می کند. با ریشه آن، لباس می شویند. به علاوه جلادهنده نیز می باشد. ساپونین ها قرن هاست که به عنوان پاک کننده خانگی مورد استفاده قرار می گیرد.

خواص ضد قارچی گیاه صابونی
گیاه صابونی
گل گیاه صابونی

گیاه چوبک یک انگل زدای طبیعی برای شستن سبزیجات

چوبک، ریشه سخت و استخوانی برخی گونه های Acanthophyllum C. A. Meyer از تیره میخک Caryophyllaceae می باشد که گیاهانی سوزنی شکل و تیغ دار هستند. و به علت ترکیبات ساپونینی، در آب کف غلیظی ایجاد می کنند.

در پژوهشی، تاثیر عصاره آبی چوبک بر انگل زدایی سبزی جعفری بررسی و با ماده ضدعفونی کننده و پاک کننده تجاری مقایسه گردید. میزان انگل زدایی عصاره آبی چوبک از آب و ماده ضدعفونی کننده بیشتر بود. به علاوه هیچ گونه تاثیری در بو، رنگ، طعم و شکل ظاهری سبزی در زمان شستشو با عصاره آبی چوبک ایجاد نگردید.

استفاده از چوبک در صنایع بهداشتی و غذایی

ابوقانس

گیاهی علفی است که در کنار جاده ها و سنگلاخها می روید و در ایران در آذربایجان رویش دارد. آب جوشانده برگ آن در شستشوی لباس های حریر و پشمی به کار می رود. بدون آنکه رنگ لباس از بین برود.

ابوقانس

حَدَق جایگزین صابون

میوه ای شبیه بادمجان، بدون خار و زردرنگ که در تابستان می رسد و زود هم فاسد می شود.

با نام های بادنجان بری، شوکه العقرب، عرصه، بهتکیه و کتبکن نیز شناخته می شود. طبیعت آن گرم و خشک است. جلادهنده و جایگزینی برای صابون است و با آن لباس می شویند.

در بعضی منابع گونه هایی از جنس Solanum از تیره سیب زمینی Solanaceae را معادل حدق می دانند. در بررسی بر گیاه Solanum incanum، ترکیبات مختلفی از جمله آلکالوئیدها، آنتی اکسیدان ها، ساپونین و … شناسایی شده است.

حدق
میوه حدق

به علاوه میوه گیاه اثرات ضد درد و اسپاسم، ضد تب، کاهندگی قند، ضد میکربی و ضد قارچی و ضد سرطان را  نشان داده است.

 

حکمای طب ایرانی، مواد طبیعی دیگری را نیز به عنوان پاک کننده و شوینده البسه معرفی کرده اند، از جمله: غوشنه، بندق هندی (ره)، برگ و پوست موز، ضجاج (نوعی صمغ)، جبسین (سنگ گچ و سنگ قبطی.

دیدگاهتان را بنویسید