خانه / داروهای گیاهی و طب سنتی / درمان نفخ شکم با استفاده از طب ایرانی

درمان نفخ شکم با استفاده از طب ایرانی

نفخ یکی از علامت هایی است که بر کیفیت زندگی بیماران تاثیر زیادی می گذارد و برای بیمار پر دردسر است. نفخ یک علامت ذهنی است که به عنوان افزایش قابل دید در قطر شکمی تعریف می شود و غالبا توسط خود بیمار سنجیده می شود. همچنین به صورت احساس کشیدگی در شکم حس شده و افزایش قطر شکمی هم در آن گزارش شده است.

این علامت بصورت شایع در افراد در هر سنی و بخصوص در بیماری های عملکردی دستگاه گوارش دیده می شود. در جمعیت سالم ۱۰-۳۰٪ افراد نفخ را تجربه کرده اند اما شیوع آن در بین بیماران گوارشی ۹۰٪ بوده است. همچنین در زنان بیشتر از مردان دیده می شود. ۹۵٪ بیماران شدت بیماری را متوسط تا شدید توصیف کرده و 54% آن را مختل کننده فعالیت های روزانه دانسته اند. همینطور 43% از بیماران برای نفخ خود دارو مصرف کرده و یا به دنبال درمانی برای آن هستند. این علامت معمولا بعد از غذا یا اواخر روز بوجود می آید.

بعلت عدم وجود پاتوفیزیولوژی مشخص، درمان این بیماران هنوز مورد بحث است. درمان های متعددی برای نفخ پیشنهاد و مورد استفاده قرار گرفته است. درمانهای دارویی مانند آنتی بیوتیک ها، پروبیوتیک ها، پروکینتیک ها، اپیوئیدها، داروهای ضد اسپاسم و داروهای ضد افسردگی مورد تجربه بالینی قرار گرفته اند. اثر بخشی ضعیف و ناکافی، عوارض جانبی متعدد، عدم توانایی در ارزیابی پاسخ درمانی و نتایج درمانی متناقض از دلایلی هستند که نیاز به بررسی بیشتر و جستجو برای درمان های جدید را ایجاد می کنند.

با توجه به گرایش جهانی به طب مکمل، یکی از بهترین انتخاب ها، بررسی و تحقیق بر روی منابع طب سنتی ایران است.

 

تدابیر طب سنتی ایران جهت درمان نفخ شکم:

در طب سنتی ایران برای بازگرداندن سلامتی و حفظ آن، دستوراتی در قالب شش اصل عنوان شده است. این شش اصل شامل خوردنی ها و آشامیدنی ها، آب و هوا، حرکت و سکون، خواب و بیداری، احتباس و استفراغ و اعراض نفسانی می باشد. توصیه های سبک زندگی در قالب شش اصل ضروری در نفخ معده به شرح ذیل است:

آب و هوا:

در فصل پاییز و زمستان باید خود را از هوای سرد حفظ کند زیرا سرمای خارجی می تواند موجب ضعیف شدن حرارت غریزی معده شده و نفخ ایجاد کند. در فصل زمستان، حرارت بدنی به سمت داخل رفته، بنابراین هضم قوی تر می شود و می توان از غذاهای غلیظ یا مقادیر زیادتر غذا استفاده کند و هاضمه می تواند بهترین هضم را انجام دهد. در فصل تابستان، برعکس بالا، باید از غذاهای لطیف و در میزان کم استفاده کند. میزان و نوع غذا در فصول بهار و پاییز باید در حد اعتدال باشد.

فعالیت بدنی:

سکون بدنی به میزان معتدل می تواند به فرآیند هضم کمک کند ولی سکون بدنی بیش از حد، موجب ضعف حرارت غریزی شده و هضم را ضعیف می کند. حرکت بدنی مختصر قبل از غذا موجب تقویت حرارت غریزی می شود تا برای هضم غذا آماده باشد. همچنین حرکت بدنی آرام و به اعتدال بعد از خوردن غذا، به عبور غذا از دستگاه گوارش کمک کرده و موجب افزایش حرارت خواهد شد.

مجامعت نوعی حرکت بدنی و نفسانی توامان محسوب می شود. بهترین زمان برای مجامعت، حدودا ۲ تا ۳ ساعت بعد از صرف وعده غذایی بوده و اصطلاحا زمانی است که سر دل سبک شده باشد. انجام نزدیکی بلافاصله بعد از غذا یا در زمان خالی بودن معده، موجب صرف قوای بدنی در این حرکت شدید شده، عمل هضم غذا را دچار نقصان می کند و با این مکانیسم، نفخ ایجاد می شود.

خواب و بیداری:

خواب مناسب، کمک خوبی برای هضم غذا است. بهترین فعالیت هضم و نضج در دستگاه گوارش در طی خواب شب اتفاق می افتد. بنابراین رعایت قوانین خواب مناسب، می تواند از بروز نفخ جلوگیری کند. این قوانین عبارتند از:

با شکم خالی نخوابد. فرد بیداری بیش از حد تحمل نکند. خواب در شب اتفاق بیفتد و در روز نخوابد.

زمان شام و خواب، به اندازه ای فاصله داشته باشند که در وقت خواب، سر معده سبک شده باشد.

اعراض نفسانی:

اعراض یا حالات نفسانی شدید یا مکرر می تواند با ضعف حرارت غریزی موجب ضعف هاضمه و ایجاد نفخ شود. حالات نفسانی موجب حرکت روح به داخل یا خارج از بدن هستند و به این طریق موجب تحلیل حرارت غریزی می شوند. بنابراین فرد باید همواره آرامش را مدنظر قرار داده و از هیجانات شدید و زیاد دوری کند.

احتباس و استفراغ:

احتباس به معنای نگه داشتن مواد در درون بدن و استفراغ به معنای خارج کردن مواد از بدن است. استفراغ بیش از حد می تواند موجب سردی و خشکی بدن شده و حرارت را ضعیف کرده و بطور غیر مستقیم عمل هضم را مختل کند. احتباس بیش از حد هم با تجمع زیاد مواد، همین اثر را خواهد داشت.

خوردنی ها و آشامیدنی ها:

در طب سنتی ایران بر تغذیه ای صحیح و درمان از طریق غذا تاکید فراوانی شده است تا آنجا که حکیم بزرگ ایرانی، محمد بن زکریای رازی، مهم ترین تدبیر درمانی را اصلاح یا تجویز رژیم غذایی می داند.

  1. تا گرسنه و تشنه واقعی نشده غذا نخورد.
  2. در گرسنگی زیاد و عطش مفرط، به یکباره مقداری زیادی غذا و آب نخورد و ننوشد.
  3. ظرف غذای هرکس جلوی روی او باشد و به چپ و راست متمایل نشود. القمه های خود را کوچک بردارد.
  4. هر لقمه را خوب و کامل بجود و سپس ببلعد. غذا را به آرامی و بدون هیچ عجله ای بخورد.
  5. وقتی که هنوز مقداری از میل به غذا در او باقیمانده دست از خوردن بکشد و سیر نخورد.
  6. درهم خوری نکند.
  7. تا وقتی سر معده از غذا سنگین است و آروغ می زند، وعده بعدی را نخورد.

این مواد غذایی نباید با هم خورده شوند:

  1. آب سرد و نان گرم
  2. دو غذای سرد یا گرم هم زمان
  3. دو غذای نفاخ با هم
  4. دو غذای لزج با هم،
  5. دو غذای قابض با هم،
  6. دو غذای غلیظ با هم،
  7. خوردن سرکه بعد از برنج،
  8. خوردن ماست همراه یا بعد از ترب،
  9. خوردن ماست بعد از ماهی،
  10. خوردن گوشت مرغ با ماست و ماهی،
  11. خوردن شیر با گوشت مرغ یا ماهی،
  12. خوردن انار و حلیم،
  13. خوردن انگور با کله گوسفند،
  14. خوردن سرکه با عدس یا ماش،
  15. خوردن خربزه با عسل یا انبه،
  16. خوردن مویز با عسل،
  17. خوردن آب گرم با غذای شور،
  18. خوردن آب سرد بعد از میوه تازه یا حلوا یا غذای گرم و شیرین.

در صورت زیاده روی و پرخوری، روز بعدی را از غذا امساک کند تا هاضمه بتواند غذای روز قبل را بطور کامل هضم کرده و نضج دهد.

در هر وعده غذایی باید از یک نوع غذا استفاده کند. در صورت وجود دو نوع غذای لطیف و غلیظ، ابتدای غذای غلیظ را بخورد و بعد غذای لطیف را بخورد. همچنین غذای شیرین را باید ابتدا خورده و بعد غذای با مزه دیگر را بخورد.

یک طعم غذایی را به میزان زیاد و مداوم استفاده نکند زیرا موجب ضعف هاضمه خواهد شد. باید از تمام طعم ها به تناوب استفاده کند.

زمانی که فرد از سن جوانی گذشت، باید مقداری غذای خود را کم کند زیرا همراه با افزایش سن، تمام قوا و همینطور قوه هاضمه، رو به ضعف می روند.

 

آب خوردن در این زمان ها ممنوع است:

  1. بلافاصله بعد از بیدار شدن از خواب،
  2. بلافاصله بعد از جماع،
  3. بلافاصله بعد از حرکات زیاد بدنی یا ورزش زیاد،
  4. بلافاصله بعد از حمام یا درون حمام خصوصا اگر حمام با معده خالی بوده باشد،
  5. ناشتا و زمانی که معده خالی از غذاست
  6. اگر تشنگی در این زمان خیلی زیاد بود، باید میزان کم آب را مضمضه کند یا چند قطره ای مکیده و فرو برد.
  7. آب گرم بعد از غذای شور و آب سرد بعد از غذای گرم ممنوع است.
  8. نباید آب باران، آب نهر، آب چاه و آب های دیگر را با هم مخلوط کرده و بنوشد زیرا هر کدام غلظت خاصی دارند و با هم خوردن آنها باعث نفخ معده خواهد شد.
  9. نوشیدنی ها را نباید وسط غذا یا بلافاصله بعد از غذا بخورد.

پرهیز از غذاهای غلیظ ذیل:

  1. باقلا،
  2. حلیم
  3. کله پاچه،
  4. گوشت گاو با سرکه،
  5. گوشت چربی دار،
  6. جوزابات چرب،
  7. گوشت گاو و سیراب و شیردان آن،
  8. نان فطیر
  9. غذاهای تهیه شده از آرد و نشاسته،
  10. برنج،
  11. گوشت های بریان،
  12. ماهی بزرگ،
  13. لوزینه،
  14. قطائف،
  15. خشکنانات،
  16. فتیت،
  17. زلابیه،
  18. عصیده و مغزها،
  19. غذاهای شیرین،
  20. حلوای زردک تهیه شده از نشاسته،
  21. عدس با سرکه،
  22. جگر،
  23. پنیر،
  24. شیر بخصوص غلیظ ،
  25. گوشت های غلیظ مانند گوشت گاو ماده و بز نر و شتر و ماهی غلیظ،
  26. شیر برنج،
  27. فالوده های لزج،
  28. نان لزج و خام،
  29. حلوای لزج،
  30. میوه های خام و عسر الهضم مانند سیب خام و شفتالوی خام و گلابی،
  31. تخم مرغ بسیار پخته،
  32. حصر میه،
  33. سماقیه

پرهیز از غذاهای نفاخ و ترش استفاده از غذاهای ملطف: نخوداب و شیره قرطم، نخوداب با ادویه جات گرم مانند زیره و شبت، نخوداب با زیره و روغن گردو، نخوداب با روغن زیتون یا روغن کنجد و زیره یا کرویا یا دارچین و آویشن، غذاهای مسخن ملطف مانند قلایا و مطنجنات، نخوداب با روغن خردل، نخوداب با زیت غسیل و خولنجان و عسل به مغز حب البطم و حبه الخضرا، مزوره، زیرباج شیرین، پاچه بره با نخود بسیار و کمی شبت، مرغ با آب نخود و روغن گردو و خردل، زیر باج تهیه شده از سرکه و

نخود و زعفران و شکر، پونه، ماهی شور و قلیه انار و غذاهایی که خردل دارند، غذاهایی که در آنها از آویشن و خردل و فلفل و سیر و پیاز استفاده شده باشد، مزوره با نخود و مغز بادام و مغز قرطم با فلفل و کرویا و زنیان و دارچین، نخوداب با گوشت جوجه، شوربای نخوداب، زیرباج و مویز و انجیر، مزوره ماش با شیره بادام و اسفناج.

در صورت نرمی مزاج، استفاده از غذاهای خشک لطیف مانند کباب پرندگان. استفاده از محل های ریاح مانند مربای شقاقل، دارچین، نعناع، مربای گردو با عسل، آویشن، کرفس، کنگر، چلغوزه، زیره و انیسون.

در نفخ ناشی از بلغم، از غذاهای کم رطوبت استفاده شود مانند سینه پرندگان و گوشت سرخ شده.

در نفخ ناشی از صفرا، استفاده از غذاهای مسکن صفرا مانند زیرباجات و در صورت نیاز استفاده از مزورات.

نتیجه گیری:

با بررسی علل عنوان شده و درمان های پیشنهادی برای نفخ درمی یابیم که درصد زیادی از موارد نفخ با اصلاح سبک زندگی بیمار قابل برطرف شدن هستند. تغییرات سبک زندگی، مواردی هستند که در عین ساده و آسان بودن، تاثیرات زیادی بر بیماری ها از جمله نفخ می گذارند. موارد بسیاری هم با درمان های بسیار ساده مانند افزودن زیره و دارچین به غذا از بین خواهند رفت. پیشنهاد می شود تمامی داروهای عنوان شده برای درمان نفخ به کارآزمایی بالینی گذاشته شود تا بتوان درمان های کم عارضه و ارزان و در دسترس از میان این موارد انتخاب کرده و در اختیار بیماران قرار داد.

دیدگاهتان را بنویسید